Jaka waluta w Szkocji?

Planujesz wyjazd do Szkocji i zastanawiasz się, jaką walutę zabrać? Nie wiesz, czym różni się funt szkocki od brytyjskiego? Z tego artykułu dowiesz się, jaką walutą płaci się w Szkocji, jak działają banknoty szkockie i jak uniknąć problemów z wymianą pieniędzy.

Jaka waluta obowiązuje w Szkocji?

Na terenie całej Szkocji oficjalną walutą jest funt brytyjski (GBP), nazywany też funtem szterlingiem. To ta sama jednostka monetarna, która obowiązuje w Anglii, Walii i Irlandii Północnej. Różnica pojawia się dopiero wtedy, gdy trzymasz w ręku banknoty, bo szkockie serie wyglądają inaczej niż te emitowane przez Bank of England.

W praktyce oznacza to, że możesz spokojnie zabrać ze sobą zwykłe brytyjskie funty z polskiego kantoru. W sklepach, pubach i hotelach w Edynburgu czy Glasgow bez problemu zapłacisz banknotami z Anglii. Szkockie odpowiedniki pojawią się w obiegu raczej dopiero na miejscu, gdy wypłacisz gotówkę z bankomatu lub otrzymasz resztę w sklepie.

Czym różni się funt szkocki od funta brytyjskiego?

Najważniejsza informacja jest prosta: wartość funta szkockiego i funta szterlinga jest identyczna. Kurs wynosi 1:1, nie ma żadnych wahań między tymi dwiema wersjami. Mówimy o tej samej walucie, ale o innych banknotach, które emitują lokalne szkockie banki.

Różnice dotyczą wyglądu i statusu formalnego. Bank Anglii wydaje standardowe banknoty funta brytyjskiego, z wizerunkami takich postaci jak Adam Smith czy Karol Darwin. W Szkocji natomiast swoje wersje banknotów drukują trzy banki: Royal Bank of Scotland, Bank of Scotland oraz Clydesdale Bank. Każdy z nich ma własne serie, nominały i motywy graficzne, co może zaskoczyć kogoś, kto pierwszy raz bierze do ręki „innego” funta.

Czy funt szkocki jest osobną walutą?

Z historycznego punktu widzenia kiedyś istniał osobny funt szkocki, którego korzenie sięgały średniowiecza. Wprowadził go Dawid I, a system oparto na angielskim i francuskim modelu walutowym. Dzielił się na 20 szylingów, a jeden szyling na 12 pensów. Z czasem jego wartość spadała w stosunku do funta szterlinga. Za panowania Jakuba III cztery funty szkockie odpowiadały jednemu funtowi szterlingowi, a po unii personalnej Jakuba VI Stuarta z koroną angielską przelicznik zmieniono aż na 12:1.

Po akcie unii z 1707 roku dawny funt szkocki został zastąpiony funtem szterlingiem i stopniowo zniknął z obiegu, choć w potocznym użyciu utrzymywał się jeszcze przez większą część XVIII wieku. Dzisiejszy „funt szkocki” to już tylko potoczna nazwa dla lokalnie drukowanych banknotów w tej samej walucie – GBP. Z formalnego punktu widzenia taki banknot jest traktowany jak weksel, a nie osobna waluta krajowa.

Jak wyglądają szkockie banknoty?

Najwięcej zamieszania wprowadza fakt, że w Szkocji funkcjonują obok siebie różne serie banknotów, wydawane przez trzy niezależne banki. Dla turysty z Polski może to wyglądać jak kilka walut naraz, choć cały czas chodzi o jednego funta brytyjskiego.

Bank of Scotland

Bank of Scotland jest jednym z trzech banków uprawnionych do emisji szkockich banknotów. Wprowadził między innymi Bridges Series, gdzie na rewersach zobaczysz charakterystyczne szkockie mosty, oraz Tercentenary Series, przedstawiającą różne ludzkie aktywności. Obie serie łączy wspólny awers z wizerunkiem sir Waltera Scotta, pisarza i symbolu szkockiej tożsamości.

Dzięki temu nawet osoby słabo orientujące się w detalach emisji mogą rozpoznać banknoty Bank of Scotland po charakterystycznym portrecie. Nominały są zbliżone do brytyjskich: 5, 10, 20 czy 50 funtów. Różnice dotyczą grafiki, kolorystyki i zabezpieczeń, ale pod względem wartości każdy z tych banknotów to po prostu funt brytyjski.

Royal Bank of Scotland

Royal Bank of Scotland również ma prawo wydawać swoje wersje funta. Starsza seria przedstawia na awersie Lorda Ilay’a, a na rewersie różne szkockie zamki. Takie banknoty nadal można spotkać w obiegu, zwłaszcza przy większych nominałach.

Od 2017 roku RBS stopniowo wymienia banknoty na nową serię. Znajdziesz na nich współczesne motywy, na przykład:

• 5 funtów szkockich z wizerunkiem pisarki Nan Shepherd na awersie,
• 10 funtów szkockich z podobizną Mary Somerville, szkockiej badaczki i popularyzatorki nauki,
• na rewersach pojawiają się zwierzęta (jak dwie makrele czy wydry) i fragmenty szkockiej poezji.

Takie banknoty wyglądają całkowicie inaczej niż angielskie, czasem są drukowane na nowoczesnych, polimerowych podłożach, ale ich wartość to wciąż ten sam funt szterling. Różnica jest wyłącznie wizualna i prawna, a nie kursowa.

Clydesdale Bank

Trzeci bank – Clydesdale Bank – poszedł inną drogą i wydał aż trzy serie banknotów, koncentrując się na wizerunkach postaci ważnych dla historii Szkocji. Na poszczególnych nominałach znajdziesz polityków, naukowców i ikoniczne postaci życia publicznego.

Dzięki temu w portfelu możesz mieć kilka różnych „piątek” czy „dziesiątek”, które wyglądają zupełnie inaczej, a mimo to każda z nich pozostaje pełnoprawnym szkockim banknotem w walucie GBP. Dla kolekcjonerów numizmatycznych to spore pole do popisu, ale dla turystów oznacza to po prostu większą różnorodność na co dzień.

Na terenie Wielkiej Brytanii funt szkocki i funt szterling są wyceniane 1:1, ale poza Wyspami szkockie banknoty bywają odrzucane lub skupowane po niższym kursie.

Jak płacić w Szkocji na co dzień?

W większych szkockich miastach, takich jak Glasgow, Edynburg czy Aberdeen, dominuje płatność bezgotówkowa. Bez trudu zapłacisz kartami Visa i MasterCard w hotelu, restauracji czy markecie. Bankomaty są gęsto rozmieszczone, a wiele z nich wydaje zarówno banknoty szkockie, jak i standardowe angielskie, w zależności od operatora.

Gotówka bywa przydatna w małych miejscowościach, w lokalnych pubach czy przy drobnych zakupach. Wtedy też najszybciej zetkniesz się ze szkockimi seriami banknotów. Z punktu widzenia mieszkańców nie ma różnicy między „angielską” a „szkocką” piątką. Turyści czasem reagują zdziwieniem, ale transakcje przebiegają normalnie.

Czy szkockie funty przyjmą w całej Wielkiej Brytanii?

Tu zaczynają się kłopoty. Teoretycznie szkockie banknoty są uznawane jako środek płatniczy w całej Wielkiej Brytanii. W praktyce sprzedawca w małym sklepie w Anglii czy Walii może odmówić ich przyjęcia, bo zwyczajnie nie rozpozna banknotu albo będzie się obawiał podróbki.

W rezultacie może się zdarzyć, że po podróży po Szkocji pojedziesz do Londynu z portfelem pełnym szkockich banknotów i nagle okaże się, że w części miejsc nikt nie chce ich przyjąć. Nie oznacza to, że banknoty tracą wartość. Zawsze możesz wymienić je w brytyjskim banku lub kantorze na lokalne wersje funta szterlinga, choć poza Wyspami nie jest to już takie proste.

Co zrobić z pozostałymi szkockimi banknotami?

Pod koniec wyjazdu najlepiej ograniczyć ilość szkockiej gotówki. Gdy widzisz, że zostaje ci tylko kilka dni pobytu, zacznij płacić banknotami szkockimi i zbierać w portfelu „angielskie” odpowiedniki. W razie potrzeby poproś w sklepie lub pubie o wydanie reszty w standardowych banknotach emitowanych przez Bank of England.

Jeśli mimo to wrócisz do domu ze szkockimi funtami, w Polsce możesz mieć kłopot z ich wymianą. Większość kantorów w ogóle ich nie skupuje, a te, które się na to decydują, często oferują kurs niższy niż dla standardowego funta brytyjskiego. Z tego powodu warto wymienić szkockie banknoty na angielskie jeszcze w Wielkiej Brytanii.

Jak wymieniać funty przed i po wyjeździe?

Przed podróżą do Szkocji najwygodniej kupić w Polsce zwykłe funty brytyjskie. Kantory i banki operują wyłącznie tą wersją waluty, bez rozróżniania na szkocką czy irlandzką. Dzięki temu od razu wiesz, że przywiezione banknoty będą akceptowane w całym Zjednoczonym Królestwie.

Podczas pobytu ważne jest, gdzie wypłacasz gotówkę. Bankomaty należące do sieci działających w całej Wielkiej Brytanii częściej wydają angielskie banknoty, lokalne urządzenia w mniejszych szkockich miasteczkach – szkockie serie. Jeśli zależy ci na łatwej wymianie po powrocie, lepiej wybierać te pierwsze.

Funt brytyjski – krótka charakterystyka

Funt brytyjski, czyli funt szterling, jest jedną z najstarszych aktywnych walut na świecie. Jego historia sięga VIII wieku, kiedy odpowiadał określonej wadze srebra. Przez długi czas jeden funt dzielił się aż na 240 pensów lub 20 szylingów, co czyniło system skomplikowanym dla cudzoziemców.

Dopiero na początku lat 70. XX wieku wprowadzono dziesiętny podział funta na 100 pensów, co ułatwiło płatności i rozliczenia. Dziś waluta występuje w formie monet (między innymi 1, 2, 5, 10, 20 pensów oraz 1, 2 i 5 funtów) oraz banknotów. W powszechnym obiegu są banknoty o nominałach 5, 10, 20 i 50 funtów. Tradycyjnie na awersach znajdował się wizerunek królowej Elżbiety II, a rewersy przedstawiały wybitne postaci, takie jak Adam Smith, Elizabeth Fry czy James Watt.

Gdzie lepiej wymieniać funty?

Wymiana funtów może wyglądać różnie w zależności od tego, czy jesteś w Polsce, czy już na Wyspach. Przed podróżą często korzystniej jest kupić funty w kantorach internetowych, które oferują węższy spread niż banki. Na miejscu to z kolei bankomaty dają dostęp do gotówki po kursie zbliżonym do rynkowego, jeśli masz konto walutowe lub korzystną kartę wielowalutową.

Żeby porównać różne możliwości, przydaje się prosta tabela z typowymi różnicami między miejscami wymiany:

Jak unikać problemów z funtami szkockimi?

Wyjazd do Szkocji nie musi oznaczać walutowego chaosu. Wystarczy, że wprowadzisz kilka prostych zasad, żeby płatności przebiegały spokojnie zarówno podczas podróży, jak i po powrocie do domu. Dotyczy to szczególnie gotówki, bo płatności kartą są neutralne walutowo.

Dla porządku warto zebrać najważniejsze nawyki, które pomagają turystom i osobom pracującym w Szkocji:

• zabierz z Polski zwykłe funty szterlingi kupione w kantorze,
• na miejscu częściej płać kartą, a gotówkę traktuj jako uzupełnienie,
• pod koniec wyjazdu wydawaj przede wszystkim szkockie banknoty,
• w razie wątpliwości wymień szkockie banknoty na angielskie jeszcze na lotnisku lub w brytyjskim banku.

Dzięki temu w portfelu zostaną ci banknoty, które bez problemu wymienisz w polskim kantorze. Unikniesz sytuacji, w której po powrocie trzymasz w szufladzie kolorowe szkockie piątki i dziesiątki, których nikt nie chce odkupić albo proponuje za nie niekorzystny kurs.